A A + -

Krótka historia niewolnictwa

1 czerwca 2014 Artykuły, Historia

Bardzo wielu ludzi wydaje się być nieświadomymi historii niewolnictwa. Szczególnie koncentrują się na afrykańskiej genezie niewolnictwa i niewolnikach w Ameryce.

Europejscy handlarze niewolników nigdy nie polowali własnoręcznie na mieszkańców Afryki – oni ich transportowali, ale wcześniej kupowali od rodzimych handlarzy. Od czasów starożytnych, jeńcy wojenni, kryminaliści i dłużnicy byli w Afryce sprzedawani w niewolę przez swoich własnych ludzi. Przez kilka wieków zachodnie królestwa Sudanu dostarczały niewolników do muzułmańskiej Afryki Północnej w celach zarobkowych. Kiedy europejscy handlarze po raz pierwszy przybyli do wybrzeży Gwinei, afrykańscy władcy sprzedawali im swoich własnych niewolników. Kiedy popyt rósł, ludy przybrzeżne zaczęły organizować polowania w głębi lądu, łapiąc niewolników przy pomocy broni palnej, dostarczanej im przez handlarzy. W niedługim czasie czarni należący do różnych plemion, od południowego Senegalu po Angolę, zostali wzięci w niewolę w bardzo dużej liczbie.

Złapani niewolnicy maszerowali nad morze w jednym transporcie, skuci i pilnowani przez uzbrojonych afrykańskich strażników. Liczba ofiar śmiertelnych w tej ponurej podróży była wysoka. Niewolnicy byli przetrzymywani w składach (barracoons) wzdłuż wybrzeża, gdzie przybijali europejscy kupcy, aby ich zobaczyć oraz odrzucić starych i niedołężnych. Pozostali jeńcy byli znakowani i ładowani na pokład. Za niewolników płacono towarami, takimi jak tekstylia, broń palna, noże i inne sprzęty, a także alkohol. Afrykańskie królestwa, takie jak Ashanti i Dahomej rosły w siłę dzięki handlowi niewolnikami, ponieważ otrzymywały europejskie dobra.

W połowie lat 60., jako podupadający ruch obywatelski, amerykańscy czarni nacjonaliści zaczęli przedstawiać Afrykę jako raj utracony. Afryka była wielką ojczyzną, zniszczoną przez białych ludzi i odrzuconą przez Murzynów. Handel niewolnikami, jak mówiono, został narzucony przez białych.

Ta wizja wzięła swój początek ze wczesnych czarnych studiów na amerykańskich uczelniach. Przez jakiś czas serial „Korzenie” Alexa Haleya opowiadał nam tę splagiatowaną bajkę w telewizji. Amerykanie uwierzyli, że handel niewolnikami został zapoczątkowany przez białych, którzy własnoręcznie łapali Murzynów w buszu. Powstała prostacka wizja podziału na dobrych i złych, ale było to całkowicie błędne.

Pierwszy silny afrykański atak nastąpił, kiedy wspaniały senegalski reżyser Ousemane Sembene stworzył film „Ceddo”, który premierę w Ameryce miał ponad 20 lat temu. Czarni nacjonaliści wpadli w szał. Sembene pokazał, jak Afrykańczycy, europejscy chrześcijanie i muzułmanie współpracują przy sprzedaży Murzynów jako niewolników.

Korzenie

Słowo „niewolnik” (slave) pochodzi od „Słowianin” (Slav), jeszcze z czasów, kiedy Germanie dostarczali na europejskie rynki niewolników pojmanych Słowian. Przez wieki, słowiańskie narody Europy Wschodniej były głównym źródłem niewolników w Europie i na Bliskim Wschodzie. Z tego powodu słowo niewolnik w wielu europejskich językach wywodzi się do słowa „Słowianie” (Slavs) – angielskie słowo (slave) jest tego przykładem [1].

Niewolnictwo rozpoczęło się wraz z cywilizacją. Dla plemion zbieracko-łowieckich, utrzymanie niewolników byłoby zbyt drogie – nie mieli wystarczająco dużo żywności. Wraz z rozwojem upraw jako niewolników traktowano jeńców pokonanych na wojnie. Niewolnictwo istniało przez całą historię i praktycznie w każdym kraju na każdym kontynencie doświadczaliśmy go w jakiejś odmianie. Skandynawia, średniowieczna Europa, Nepal (który zniósł niewolnictwo dopiero w 1924), Chiny, Japonia, Korea, Azja Południowo-Wschodnia, Tajlandia, Birma, Rosja, Persja, Polinezja, Hawaje, Nowa Zelandia, Wyspa Wielkanocna, żeby wymienić tylko kilka.

Zachodnie niewolnictwo sięga 10 000 lat wstecz, do Mezopotamii, dzisiejszego Iraku, gdzie męski niewolnik był warty tyle, co sad z daktylami. Niewolnice były używane do usług seksualnych – odzyskiwały wolność tylko wtedy, gdy ich panowie umierali.

Wczesne ruchy abolicjonistów powstały w postaci dwóch żydowskich sekt, Esseńczyków i Therapeutae, którzy czuli odrazę do właścicieli niewolników i próbowali ich wykupywać, aby następnie uwolnić.

Niewolnictwo istnieje do dzisiaj i handel niewolnikami jest prowadzony przez arabskich handlarzy w głębi Afryki. We wszystkich krajach jest to uważane za działalność przestępczą, zakazaną przez konwencję ONZ. Jednak niektóre kraje, takie jak Birma czy Sudan, znacznie ułatwiają ten proceder, jak donoszą antyniewolnicze grupy w rodzaju Free the Slaves.

Niewolnictwo istniało w starożytnych kulturach śródziemnomorskich, gdzie brano do niewoli dłużników i jeńców wojennych. Występowało w Biblii, w starożytnym Rzymie i Grecji. Większość gladiatorów była niewolnikami.

Początki chrześcijaństwa nie zmieniły znacząco niewolnictwa. Chociaż przywódcy chrześcijańscy często wzywali do dobrego traktowania niewolników i potępiali zniewolenie chrześcijan, sama instytucja nie była kwestionowana. Przejście od niewolnictwa do poddaństwa w średniowiecznej Europie jest raczej kwestią gospodarczą niż moralną [2].

Niewolnictwo w świecie islamskim

Instytucja niewolnictwa była w arabskim świecie przed islamem, a także była zgodna z prawem islamu. Islamscy władcy mieli zwyczaj zniewalania pokonanych na wojnie. Świat islamski kupował i sprowadzał niewolników z Europy i Afryki na dużą skalę przez około tysiąc lat.

arab2

Niewolnictwo w średniowiecznej Europie

Niewolnikami, zwłaszcza z krajów słowiańskich, handlowano głównie w Pradze. Byli sprzedawani przez chrześcijan, transportowani przez żydów i kupowani w krajach muzułmańskich. Szwedzcy Wikingowie byli znani z terroryzowania i zniewalania wielu Słowian.

Niewolnictwo w Afryce

Niewolnictwo była powszechne w całej Afryce do XIX wieku. Holendrzy importowali niewolników z Azji do swoich kolonii w Południowej Afryce.

Natura społeczeństw niewolniczych różniła się znacznie na całym kontynencie. Istniały wielkie plantacje, na których pracowali niewolnicy w Egipcie, Sudanie i Zanzibarze, ale nie było to typowe użycie niewolników w Afryce jako całości. W niektórych społeczeństwach niewolnicy byli chronieni i prawnie włączani do rodziny posiadacza. W innych niewolnicy byli traktowani brutalnie, a nawet używani jako ofiary składane z ludzi. Pomimo ogromnej liczby niewolników wywiezionych z Afryki, wielu historyków twierdzi, że większość afrykańskich niewolników pozostała w Afryce, nadal pracując niewolniczo w tych regionach, gdzie zostali schwytani.

Ponad milion Europejczyków zostało schwytanych przez piratów i sprzedanych jako niewolnicy w północnej Afryce i Imperium Osmańskim pomiędzy XVI a XIX wiekiem.

Handel niewolnikami przez Atlantyk rozpoczął się w XIX wieku, kiedy największa ich liczba została schwytana w czasie ekspedycji wgłąb Afryki Zachodniej. Wyprawy te były zazwyczaj realizowane przez afrykańskie królestwa. W czasach współczesnych, niewolnictwo jest bardziej powszechne w Afryce niż na jakimkolwiek innym kontynencie. The Anti-Slavery Society szacuje, że we wczesnych latach 30. w Etiopii było 2 mln niewolników, w populacji szacowanej między 8 a 16 mln. Niewolnictwo istniało w Etiopii do 1942 roku. W północnej Nigerii na przełomie XX wieku, od 2 do 2.5 mln ludzi było niewolnikami. Ostatecznie zniesiono je w 1936.

Mauretania zniosła niewolnictwo dopiero w 1981, ale kilka organizacji praw człowieka donosi, że praktyka ta trwa tam do dziś. Handel dziećmi odnotowano we współczesnej Nigerii i Beninie. W Sudanie niewolnictwo nadal jest obecne, jako część trwającej wojny domowej.

Niewolnictwo w kolonialnej Ameryce

Większość niewolników przywiezionych do obu Ameryk skończyła na Karaibach lub w Ameryce Południowej, gdzie choroby tropikalne odcisnęły znaczące piętno na ich populacji i powodowało to ciągłe zapotrzebowanie na zmienników.

W XVII wieku dla instytucji niewolnictwa w obu Amerykach rasa miała niewielkie znaczenie. Powszechne było niewolnictwo białych i Indian. Jednak w XVIII wieku przeważającą liczbę niewolników stanowili Murzyni, a zniewolonych białych i Indian było niewielu.

Niewolnictwo pod rządami Europejczyków rozpoczęło się wraz z przywozem białych europejskich niewolników (służyli przez określony czas – często była to forma zapłaty za transport – przyp. tł). Następnie zniewalano tubylców na Karaibach. A ostatecznie zastąpiono ich Afrykańczykami, przywożonymi na dużą skalę, gdyż rodzima populacja uległa znacznemu zmniejszeniu wskutek chorób.

Niewolnictwo w Ameryce Północnej

Tylko ułamek zniewolonych Afrykanów przywiezionych do Nowego Świata wylądował w Ameryce Północnej – może jakieś 5 procent. Zdecydowana większość wysyłanych przez Atlantyk kończyła na karaibskich koloniach cukrowych, w Brazylii i hiszpańskiej części Ameryki.

Pierwsi niewolnicy przywiezieni do angielskich kolonii wylądowali w Jamestown w Wirginii w 1619. Niewolnictwo było legalne w większości z 13 kolonii, ale wiele stanów zakończyło je później, na przełomie XIX wieku, nazywając się „wolnymi stanami”. W Nowym Jorku zniesiono niewolnictwo w 1827. W 1806 USA przyjęło ustawę do zakazie importu niewolników, ale nie o zakazie wewnętrznego handlu.

Niewolnictwo zakończyło się w Stanach Zjednoczonych w latach 60. XIX wieku. Proklamacja Emancypacji Lincolna z 1863 była niechętnym gestem głoszącym wolność dla niewolników żyjących na terenie Konfederacji, ale Lincoln, jako przywódca Unii, nie posiadał nad Konfederacją żadnej władzy. Proklamacja nie była niczym więcej, jak tylko politycznym i symbolicznym gestem. Nie uwolniła żadnego niewolnika. Jej głównym celem była zmiana celów wojny secesyjnej, głosząc, że zniesienie niewolnictwa jest jej oficjalnym celem. Niewolnicy w USA pozostawali w zniewoleniu aż do 13. Poprawki w 1865, osiem miesięcy po zakończeniu działań wojennych.

Lincoln był przeciwny tylko rozprzestrzenianiu się niewolnictwa w nowo powstałych stanach. Odmawiał uwalniania niewolników stanach granicznych. Obmyślił nawet plany kolonizacji milionów wolnych Murzynów w Ameryce Łacińskiej. Jego głównym i głoszonym celem było zachowanie Unii. Zorganizował antyniewolniczą krucjatę tylko po to, aby uciszyć rosnącą opozycję sprzeciwiającą się wysokim kosztom i rosnącej liczbie ofiar na wojnie.

Niewolnictwo w koloniach hiszpańskich w Nowym Świecie

Niewolnictwo w hiszpańskich koloniach rozpoczęło się wraz ze zmuszaniem tubylców do pracy w kopalniach srebra. Jednak ich populacja zmniejszyła się z powodu chorób przywleczonych przez Europejczyków, więc zaczęto importować niewolników z Afryki.

Niewolnictwo w Brazylii

Podczas epoki kolonialnej niewolnictwo było podstawą brazylijskiej gospodarki, zwłaszcza jeśli chodzi o górnictwo i zbieranie trzciny cukrowej. Prawnie zostało zakończone przez „Złote Prawo” w 1888.

Brazylia przyjęła ponad 35 procent wszystkich niewolników sprowadzanych z Afryki – wysłano ich do tego kraju około 3 mln. Jako pierwsi zainicjowali tam handel niewolnikami Portugalczycy i oni też zakończyli ten proceder.

Na początku lat 90. XX wieku dowody nielegalnego niewolnictwa zostały znalezione w Amazonii. Rząd Brazylii podjął odpowiednie środki, aby przeciwdziałać takim procederom.

W połowie XVII wieku brytyjska Jamajka i francuskie Santo Domingo stały się największymi niewolniczymi społecznościami w regionie Karaibów, rywalizując z Brazylią, jako główne ośrodki sprowadzania zniewolonych Afrykańczyków.

Więc, jak widzimy, historia niewolnictwa jest o wiele bogatsza, niż powszechnie wiadomo.

Źródło: http://www.unpopulartruth.com/2009/03/truth-about-slave-trade.html

Źródło polskie: libertarianin.org

Tłumaczenie: Wojciech Mazurkiewicz

Korekta: Paulina Woźniczka

Przypisy:

[1] Wyznawana przez niektórych (zwłaszcza w Ameryce) teoria, jakoby słowo „Słowianin” pochodziło od słowa „niewolnik” jest jedną z wielu i nie jest zaliczana do pierwszorzędnych. Są 2 teorie na temat pochodzenia słowa „Słowianie” uważane za najbardziej prawdopodobne. Niewolnicy w dawnych czasach byli określani po łacinie „servus”, natomiast najprawdowodobniej słowo „Słowianie” pochodzi od nazwy języka prasłowiańskiego, który sami słowianie nazywali „slova”. Inna teoria mówi, że nazwa pochodzi od błota, gdyż kiedyś Słowianie zamieszkiwali tereny błotniste.

[2] Jest to duże uproszczenie. Znoszenie niewolnictwa w Cesarstwie Rzymskim to był proces gospodarczy, który trwał około sto lat, ale wynikał z rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa. Pamiętajmy, że na gęsto zaludnionym wschodzie było mniej niewolników niż na zachodzie, gdzie był to fundament gospodarki. Przekształcenie niewolników w wolnych rolników w późnym antyku było zmianą stosunkowo szybką w porównaniu z poprzednimi stuleciami (za Paweł Włodzimierz Awdaniec-Slomka).

comments powered by Disqus

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress